محمود ذکاوت| جنگ و سودای تاریخ مردم
پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی - محمود ذکاوت: ارنست گامبریج بعد از سال‌ها تلاش و پژوهش در تاریخ، اواخر عمرش دست به بازنویسی نخستین کتابش (تاریخ جهان) زد. او بخشی به این کتاب اضافه کرد و در همان‌جا چنین گفت: «یاد گرفتن از تاریخ از طریق خواندن تاریخ و یاد گرفتن از طریق زیستن و تجربه کردن آن، دو چیز کاملا متفاوت است» و همان‌جا تجربه خود از جنگ جهانی دوم را بیان کرد. گامبریج سعی کرد از مهم بودن این بخش از کتابش بگوید و اینکه چطور تجربه جنگ توسط او به استخدام نوشتن تاریخ و تکمیل آن درآمده است. تاریخ گزارش‌های زیادی از وضعیت ایران در جنگ‌های مختلف به‌ویژه جنگ‌های روس و ایران، جنگ جهانی اول و جنگ جهانی دوم می‌دهد. اینک، اما ایرانیان در حال زیستن و تجربه کردن یک جنگ تمام‌عیار هستند: جنگ رمضان.
سودای «تاریخ مردم» همواره یکی از دغدغه‌های جدید آکادمی‌های تاریخ در روزگار جدید بوده است و اینک چه چیز مهم‌تر و بهتر از جنگ برای نگارش تاریخ مردم ایران. جنگ رمضان بهترین لحظه برای شناخت نه فقط تاریخ اکنون بلکه تاریخ معاصر است. بگذارید بی‌پروا بگویم این جنگ همه تاریخ ما را یک‌جا روایت می‌کند. تعجب من از کمبود استادان تاریخ این کشور در روایت این جنگ است. روایت میدانی پیش‌کش، از تجربه‌های جنگی ما در تاریخ بگویید. پرواضح است که در اینجا مسئله شباهت عین به عین رویداد‌ها یا تمایز ماهوی آنها نیست، بلکه مراد اهمیت ایران و بقای آن در برابر عزم خصم برای نابودی آن است، اما چرا به نظر می‌رسد این جنگ در حال روایت تاریخ خرد و کلان، اکنون و گذشته ماست.
این جنگ با بهانه‌جویی دشمن آغاز شد؛ درست مانند جنگ‌های پیشین. طراحی خصم به مثابه یک جنگ جهانی است؛ مانند جنگ‌های اول و دوم جهانی کثیری از ملت‌ها در آن درگیر شده‌اند؛ مانند جنگ‌های پیشین اردوی دشمن قبل از اشغال شهر‌ها قلوب برخی از همدلانش را در ایران تسخیر کرده است، اما وضعیت ما در این جنگ به‌هیچ‌وجه مانند جنگ‌های قبلی نیست.
نخست اراده الهی ما برای جنگیدن در این نبرد است. این را از خیابان‌های شهر و روستا‌ها تا میدان‌های جنگ می‌توان دید. چیزی که در جنگ‌های قبل باید لابه‌لای اسناد و مدارک دنبال آن بگردیم، ولی اکنون مشهود و هویدا جلوی چشم ماست. این اراده مردم و دولت را یکپارچه کرده و نیرو‌های رزمی و امنیتی را برای ضربه بر دشمن پرتوان ساخته است. ایران در مقاومتش نه تنها به دولت‌های خارجی آویزان نشده، بلکه با اتخاذ سیاستی درست در نبرد (تسلط بر تنگه هرمز) توانسته از اراده دولت‌های متخاصم و پیوستن دیگر نیرو‌های استعماری به آنها بکاهد؛ چیزی که در تاریخ ما بی‌سابقه بوده است.
البته هنوز برای این قضاوت زود است و باید آینده جنگ را دید. مهم‌تر از همه ایران در برابر حملات گسترده دشمن، جبهه مقاومت تشکیل داده است. به عبارت دیگر ما توانسته‌ایم مقابل «چسبندگی» دشمن اتحاد شکل دهیم، اما این اتحاد متکی به منافع مشترک صرف نیست؛ یک اتحاد توحیدی و متکی به بن‌مایه‌های اسلامی و قرآنی است. جنگ رمضان فرصتی است که به سراغ مردم برویم و لحظه حضور آنها در این نبرد را «تاریخی» کنیم: اینکه این اراده چگونه شکل گرفت؛ ریشه در چه دارد و چطور جنگ ما را احیا کرد. «تاریخ مردم» باید به سراغ زندگی جنگی ما برود.
بخش دیدگاه محملی برای انعکاس نظرات اهل قلم، پژوهشگران و دانشگاهیان است تا آرای پژوهشی جدید خود را در دسترس علاقمندان به تاریخ و فرهنگ ایران معاصر و تحولات انقلاب اسلامی قرار دهند؛ لذا ضمن سلب مسئولیت نسبت به محتوا و رویکرد علمی پژوهشگران، پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی پذیرای تمام جستارها، یادداشت‌ها و پژوهش‌هایی است که در باب تاریخ و سیاست ایران معاصر تدوین و نگاشته شده، و آن را در اختیار دیگر علاقمندان این حوزه قرار خواهد داد.
